„El crítico humanista”

W postawie Alfonso Reyesa zauważalna jest miłość do literatury. Luis Emilio Soto krótko komentuje, że jego jedynym zainteresowaniem i celem jest dążenie do pełnego zrozumienia. Alfonso Reyes za cel stawia przemyślenie każdego dzieła od innej drugiej strony, którą jest wrażliwość i wiara. Należy więc pojąć konkretne dzieło przez serce. To właśnie z tego płynie jego charakter humanisty. Alfonso Reyes umocnił swą krytykę literacką poprzez postawę humanizmu. Stała się ona środkiem wyrazu, który wykorzystywał w swoich dziełach.  Bez wątpienia krytyczne dzieła Alfonso Reyesa są bardzo znaczące dla dorobku i dalszego rozwoju literatury w Meksyku.

Dla meksykańskiego pisarza pojęcie humanizmu wiązało się z przejściem w stan głębokich przemyśleń. To ujęcie kultury, a także literatury greckiej i łacińskiej- w stosunku do jego krytyki literackiej i tego jak kształtuje ona wniosek nie tylko literacki, ale również filozoficzny (postawy etyczne i sytuacja życiowa).

Reyes szanował kulturę, traktował ją jak dobrodziejstwo, dorobek przeszłości. Mówi się, że Alfonsem Reyesem kieruje droga duchowa, która jest najważniejszym kierunkiem krytyki. Jest ona również w pewnym sensie przejawem reakcji proporcjonalnych do charakteru i istoty literatury. Słowo było dla niego ujawnieniem ducha, czymś co pokazuje człowieka, jego zdolność tworzenia, a także interpretacji. Krytyka i poezja (narracja, dramat lub litera) jest przejawem miłości słowa, które jest obrazem i przeznaczeniem człowieka. Takie było głębokie przekonanie Reyesa – „el crítico humanista”.

Uwagi o amerykańskiej inteligencji

Dorobek Alfonso Reyesa ma charakter bardzo różnorodny i obejmuje eseje filozoficzne, prozę literacką, teatr i poezję. 

Do jednego z najważniejszych dzieł tego filozofa zaliczamy esej zatytułowany Uwagi o amerykańskiej inteligencji. Alfonso Reyes nie pisze w nim o Ameryce, jako o cywilizacji lub kulturze amerykańskiej, zwraca uwagę na inne aspekty tego pojęcia. Jego refleksje skupiają się nie na temacie historii Ameryki, a ludziach, którzy ją tworzą. Według Alfonso Reyesa pozwala to na określenie specyfiki Ameryki. Ten subtelny zabieg pozwala mu niemal niepostrzezenie zająć się zarówno Amerykanami w ogóle, jak i inteligencją krytyczną, artystami, naukowcami, filozofiami młodych latynoamerykańskich narodów.

W swoim eseju przypomina o tym, że w Ameryce doszło do wymieszania krwi. Podkreśla problem metysażu i prób adapatacji. W zależności od regionu dominuje odcień indiański, iberyjski, szary metyski, biały i w niektórych regionach czarny. 

Według myśli Alfonso Reyesa, amerykańska inteligencja działa poprzez szereg alternatyw, wyborów: 

1) być Amerykanami lub Hiszpanami 

2) być amerykanistami lub hispanistami, zerwać z tradycją albo się na niej oprzeć 

3)szukać inspiracji w modelu europejskim lub północnoamerykańskim

Po pięćdziesięciu latach od hiszpańskiego podboju spotykamy w Meksyku pewien amerykański sposób bycia. Pod wpływem nowego środowiska, nowego układu ekonomicznego, zetknięcia z wrażliwością Indianiana oraz poczuciem własności pojawia się wśród samych meksykańskich Hiszpanów pewien etos amerykańskiej arystokracji, aristocracia indiana, pierwsze pokolenie inteligencji, którzy nie godzili się z karierowiczowskimi zapędami nowo przybyłych Hiszpanów. 

Druga alternatywa to konflikt między amerykanistami a hispanistami. Sarmiento jest przede wszystkim amerykanistą, a Bello przede wszystkim hispanistą. Polemika ta odżywała w sporach miedzy liberałami a konserwatystami. 

Trzecia alternatywa, jeden biegun znajduje się w Europie, a drugi w Stanach Zjednocznych. Od obu czerpano inspirację. Konstytucyjne utopie łączą w sobie francuską filozofię polityczną z prezydenckim federalizmem Stanów Zjednoczonych. 

Amerykańska inteligencja jest mniej wyspecjalizowana niż europejska. Tego wymaga struktura społeczna. Są bardziej otwarci na społeczeństwo, swoją pracą wykonują wiele obowiązków. Na przykład pisarze wykonują wiele zajęć jednocześnie, zawsze jest się pisarzem oraz czymś więcej. Pisarz amerykański rodzi się w samym centrum ognia, musi włożyć ogromny wysiłek aby przebić się do wielkiego świata. Amerykańska inteligencja jest bardziej wyczulona na głosy ulicy. Dąży się do syntezy, a nie jednocznacznej negacji tego co europejskie. “Skoro potrzebuje już nas europejska gospodarka, to w końcu będzie nas też potrzebować sama europejska inteligencja”. Mentalność amerykańska jest zakorzeniona w swojej własnej glebie, ale jednocześnie posługuje się europejskimi pojęciami niczym własnymi. Ich kultura jest międzynarodowa, w szkołach uczą się i poznają świat na modłę eurpejską, ale nie zapominają jednocześnie o swoich własnych wartościach. Wszystko się zmienia ku lepszemu, ale wcześniej to Amerykanie byli postrzegani jako Ci gorsi, drugorzędni, hispano-amerykanizm, łącznik niczym łańcuch. W tamtych czasach Indianin był balastem a nie nadzieją i szczytnym obowiązkiem. 

W ujęciu Reyesa inteligencja znaczy tyle co światopogląd, filozof zastanawia się nad rolą intelektualisty. Kultura pozwala przezwyciężyć intelektualizm charakterystyczny dla początku wieku XX. Inteligencja pozwala na uchwycenie amerykańskości. Amerykanin i Kreol zostali zmuszeni do poszukiwania uniwersalnych odniesień dla swego poznania i działania. 

Określenie inteligencja posiada jednak jeszcze inne odniesienia, Reyes przywołuje długą dyskusję wokół problemu amerykańskich talentów zapoczątkowaną przez Buffona, który tłumaczył niższość mieszkańców Nowego Świata uwarunkowaniami klimatycznymi i rasowymi. W tej polemice zabrał również głoś Feijoo, najwybitniejszy hiszpański myśliciel oświecenia stając w obronie jednakowych zdolności Amerykanów i Europeczyków, wywodził się ten argument z przesłanek teologicznych takich, że nie można podważać dobra Stworzenia. 

Źródło:

Alfonso Reyes; przeł. Janusz Wojcieszak, Uwagi o amerykańskiej inteligencji, Seria: Idee i ludzie, 5, CESLA/ Ediciones UNESCO, Warszawa 1994

Biografia

Alfonso Reyes urodził się 17 maja 1889r. w mieście Monterrey, w Meksyku. Był synem gubernatora stanu Nuevo León, Bernardo Reyesa Ogazón i Aurelii Ochoa. Studiował w szkole Manuela G. Viuda de Sada, Instituto de Varones de Jesús Loreto i Colegio Bolivar. W 1909r., wraz z pisarzami Pedro Henriquez Ureña, Antonio Caso i José Vasconcelos Calderón założył Ateneo de la Juventud. Już w wieku 21 lat opublikował swoją pierwszą książkę zatytułowaną „Cuestiones Estéticas”. W sierpniu 1912r. został sekretarzem la Escuela Nacional de Altos Estudios i w 1913r., członkiem Poselstwa Meksyku we Francji. W tym samym roku uzyskał dyplom magistra prawa. Jego ojciec uczestniczył w zamachu stanu skierowanym przeciwko prezydentowi Francisco I. Madero, co uniemożliwiło mu powrót do kraju. Zdecydował się zamieszkać w Hiszpanii, gdzie pozostał do 1924r. Współpracował przy la Revista de Filología Española, la Revista de Occidente i la Revue Hispanique. W Hiszpanii poświęcił się literaturze i połączył ją z dziennikarstwem. Pracował w Centro de Estudios Históricos de Madrid, pod kierownictwm Ramón Menéndez Pidal. Sława Reyesa w Europie dotarła do Meksyku, którego rząd zdecydował włączyć go do służby dyplomatycznej. Alfonso Reyes został drugim sekretarzem Poselstwa Meksyku, pełnomocnikiem do spraw handlu w Hiszpanii, ministrem we Francji i ambasadorem w Argentynie, do 1930r. Dzięki Victorii Ocampo, w Buenos Aires, zapoznał najznamienitszych pisarzy, takich jak Xul Solar, Leopoldo Lugones, Jorge luis Borges, Adolfo Bioy Casares i Paul Groussac. Pracował również w Brazylii, a później w kwietniu 1939 r. przewodniczył la Casa de España w Meksyku, instytucji ufundowanej przez uciekinierów wojny domowej, która później stała się prestiżowym Colegio de México. Był również członkiem la Academia Mexicana de la Lengua. Zmarł w 1959r. z powodu choroby serca. Bez wątpienia był jednym z najwybitniejszych hiszpańskojęzycznych eseistów i krytyków. 


 Źródło: http://www.escritores.org/index.php/biografias/243-alfonso-reyes